احادیث اخلاق و تربیت

احادیث درباره راستگویی، صداقت، صبر، فروتنی، حسن خلق، مهربانی، کنترل خشم و احترام به دیگران

1

«سخت‌ترین گناه‌ها، گناهی‌ست که گناهکار آن را کوچک بشمارد.»

مولا علی علیه‌السلام

منبع: نهج‌البلاغه، حکمت ۳۲۴

2

«خداوند پیامبرش را به مکارم اخلاق اختصاص داد، پس خود را بیازمایید؛ اگر در شما بود، خدا را شکر کنید، و اگر نبود، در پی آن باشید.»

امام صادق علیه‌السلام

منبع: الکافی، ج۲، ص۱۰۶

3

«محبوب‌ترین شما نزد من و نزدیک‌ترین شما به من در قیامت، خوش‌اخلاق‌ترین شماست.»

رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وآله

منبع: سنن ترمذی، حدیث ۲۰۱۸

4

«حیا آن نیست که تو را از حق بازدارد، بلکه حیا آن است که تو را از باطل باز دارد.»

امام کاظم علیه‌السلام

منبع: تحف‌العقول، ص۴۱۰

5

«خردمند کسی است که زبانش را مهار کند.»

مولا علی علیه‌السلام

منبع: نهج‌البلاغه، حکمت ۴۰

6

«بهترین شما کسی است که برای خانواده‌اش بهترین باشد، و من برای خانواده‌ام بهترینم.»

رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وآله

منبع: سنن ابن ماجه، حدیث ۱۹۷۷

7

«از دوستی با نادان بپرهیز، زیرا می‌خواهد به تو سود برساند، اما به تو زیان می‌زند.»

مولا علی علیه‌السلام

منبع: نهج‌البلاغه، حکمت ۶۱

8

«کسی که از پرهیزکاری بازدارنده‌ای برخوردار نباشد، دین ندارد.»

امام صادق علیه‌السلام

منبع: الکافی، ج۲، ص۷۸

9

«از آتش دوزخ بپرهیزید، حتی با دادن نصف خرما؛ اگر آن هم نبود، با گفتار نیکو.»

رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وآله

منبع: صحیح بخاری، حدیث ۶۰۲۳

10

«از دادن اندک شرم نکن، چرا که ندادن از آن کمتر است.»

مولا علی علیه‌السلام

منبع: نهج‌البلاغه، حکمت ۵۶

11

«هیچ جوانی به خاطر سن، بزرگ‌تری را گرامی نداشت مگر اینکه خداوند کسی را برای احترام به او در پیری قرار دهد.»

رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وآله

منبع: سنن ترمذی، حدیث ۲۰۲۲

12

«صبر دو گونه است: صبر بر سختی‌ها و صبر در برابر خواسته‌ها.»

مولا علی علیه‌السلام

منبع: نهج‌البلاغه، حکمت ۲۱۲

13

«اگر این چهار ویژگی در تو باشد، هرچه از دنیا از دست بدهی مهم نیست: راستگویی، امانت‌داری، خوش‌اخلاقی، و پاکدامنی در خورد و خوراک.»

رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وآله

منبع: مسند احمد، حدیث ۲۰۸۹۵

14

«کسی که از مردم حیا نمی‌کند، از خدا نیز حیا نخواهد کرد.»

امام صادق علیه‌السلام

منبع: الکافی، ج۲، ص۱۰۶

15

«بدترین جایگاه در قیامت از آن کسی است که مردم از ترس شرّش با او خداحافظی کنند.»

رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وآله

منبع: صحیح بخاری، حدیث ۶۰۳۲

16

«کسی که بر کسی خشم گیرد که توان آزار او را ندارد، خود را در عذاب طولانی می‌اندازد.»

مولا علی علیه‌السلام

منبع: غررالحکم، حدیث ۱۰۳۷

17

«هرجا که هستی از خدا بترس، پس از هر گناه نیکی انجام ده تا آن را پاک کند، و با مردم خوش‌رفتار باش.»

رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وآله

منبع: سنن ترمذی، حدیث ۱۹۸۷

18

«برای ادب‌آموزی تو کافی‌ست که از آنچه در دیگران نمی‌پسندی، دوری کنی.»

مولا علی علیه‌السلام

منبع: نهج‌البلاغه، حکمت ۳۴۹

19

«اگر قیامت برپا شد و در دست کسی نهالی بود، اگر توانست پیش از برپاشدن آن را بکارد، باید بکارد.»

رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وآله

منبع: مسند احمد، حدیث ۱۲۹۸۱

20

«سه چیز است که هیچ‌کس از آن در امان نیست: حسد، گمان بد، و بدیُمنی. ولی راه نجات این است: اگر حسد کردی، ستم نکن؛ اگر بد گمان شدی، تحقیق نکن؛ و اگر بدیُمن دیدی، ادامه بده.»

امام باقر علیه‌السلام

منبع: الکافی، ج۲، ص۴۴۰

21

«مالی با صدقه دادن کم نمی‌شود.»

رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وآله

منبع: صحیح مسلم، حدیث ۲۵۸۸

22

«برترین ادب آن است که انسان حدود خود را بشناسد و از اندازه‌اش تجاوز نکند.»

مولا علی علیه‌السلام

منبع: غررالحکم، حدیث ۲۴۴۴

23

«خدا رحمت کند کسی را که سخن نیک گفت و بهره برد، یا از سخن بد سکوت کرد و سالم ماند.»

رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وآله

منبع: کنز العمال، حدیث ۸۲۷۴

24

«از ما نیست کسی که به کوچک‌تر رحم نکند و بزرگ‌تر را احترام ننهد.»

امام صادق علیه‌السلام

منبع: الکافی، ج۲، ص۱۶۵

25

«کسی که رحم نکند، مورد رحمت قرار نمی‌گیرد.»

رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وآله

منبع: صحیح بخاری، حدیث ۶۰۱۳

26

«برترین بخشندگی، بخشش آن چیزی است که اکنون داری.»

مولا علی علیه‌السلام

منبع: نهج‌البلاغه، حکمت ۵۰

27

«راستی به نیکی رهنمون است و نیکی به بهشت می‌برد.»

رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وآله

منبع: صحیح بخاری، حدیث ۶۰۹۴

28

«خداوند انسان باحیا و بردبار را دوست دارد.»

امام باقر علیه‌السلام

منبع: الکافی، ج۲، ص۱۰۶

29

«محبوب‌ترین مردم نزد خدا، سودمندترین آنان برای مردم‌اند.»

رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وآله

منبع: معجم الاوسط للطبرانی، حدیث ۵۷۸۷

30

«حیا، کلید همه خوبی‌هاست.»

مولا علی علیه‌السلام

منبع: غررالحکم، حدیث ۵۲۸

31

«مؤمن با دیگران انس می‌گیرد، و خیری نیست در کسی که نه با کسی انس می‌گیرد و نه دیگران با او انس می‌گیرند.»

رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وآله

منبع: مسند احمد، حدیث ۹۲۴۳

32

«کسی که خوش‌اخلاق باشد، دوستدارانش فراوان می‌شوند.»

مولا علی علیه‌السلام

منبع: غررالحکم، حدیث ۸۲۳۵

33

«پاداش صله‌رحم از همه کارهای نیک سریع‌تر می‌رسد.»

امام صادق علیه‌السلام

منبع: الکافی، ج۲، ص۱۵۰

34

«نزدیک‌ترین شما به من در قیامت، خوش‌اخلاق‌ترین شماست.»

رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وآله

منبع: سنن ترمذی، حدیث ۲۰۱۸

35

«شما را به پنج چیز سفارش می‌کنم: اگر به شما ستم شد، ستم نکنید. اگر به شما خیانت کردند، خیانت نکنید. اگر شما را دروغ‌گو خواندند، خشمگین نشوید. اگر شما را ستودند، شادمان نگردید. و اگر شما را نکوهش کردند، بی‌تابی نکنید.»

مولا علی علیه‌السلام

منبع: نهج‌البلاغه، نامه ۴۷

36

«سخن نیک، صدقه‌ای است.»

رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وآله

منبع: صحیح مسلم، حدیث ۱۰۰۹

37

«سخت‌ترین و برترین عبادت، فروتنی دل است.»

امام باقر علیه‌السلام

منبع: تحف‌العقول، ص۲۹۷

38

«بخشش، تاج بزرگواری‌هاست.»

مولا علی علیه‌السلام

منبع: غررالحکم، حدیث ۲۸۵

39

«هیچ‌چیز در ترازوی قیامت، سنگین‌تر از خوش‌خلقی نیست.»

رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وآله

منبع: سنن ابی‌داوود، حدیث ۴۷۹۹

40

«برادرت را با چشم‌پوشی از لغزش‌ها و نادیده گرفتن خطاهایش گرامی بدار.»

مولا علی علیه‌السلام

منبع: غررالحکم، حدیث ۲۲۴۵

41

«کسی که رحم نکند، به او رحم نخواهد شد.»

رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وآله

منبع: صحیح البخاری، حدیث ۶۰۱۳

42

«بدنی از کاری که نیتش قوی باشد، ناتوان نمی‌شود.»

امام صادق علیه‌السلام

منبع: مصباح‌الشریعه، ص۶۴

43

«وقتی بر دشمنت قدرت یافتی، بخشش او را شکرانه آن قدرت قرار ده.»

مولا علی علیه‌السلام

منبع: نهج‌البلاغه، حکمت ۱۱

44

«بهترین‌های شما خوش‌اخلاق‌ترین‌های شما هستند، آنان‌که با مردم انس می‌گیرند و دیگران نیز با آنان انس می‌گیرند.»

رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وآله

منبع: مسند احمد، حدیث ۲۳۹۳۷

45

«تکبّر لباس ویژه خداوند است؛ هر که در آن با خدا نزاع کند، خداوند او را در هم می‌شکند.»

امام صادق علیه‌السلام

منبع: الکافی، ج۲، ص۳۱۰

46

«برترین مردم کسی است که برای مردم سودمندتر باشد.»

رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وآله

منبع: کنز العمال، حدیث ۲۸۸۰۴

47

«کسی که عزّت را از راه ناحق بجوید، خداوند او را خوار می‌سازد.»

مولا علی علیه‌السلام

منبع: نهج‌البلاغه، حکمت ۳۲۷

48

«حیا جز خیر و نیکی به بار نمی‌آورد.»

امام صادق علیه‌السلام

منبع: الکافی، ج۲، ص۱۰۶

49

«هر که درون خود را اصلاح کند، خدا ظاهر او را نیکو می‌سازد.»

مولا علی علیه‌السلام

منبع: نهج‌البلاغه، حکمت ۲۹۱

50

«صبر نسبت به ایمان، مانند سر نسبت به بدن است.»

امام صادق علیه‌السلام

منبع: الکافی، ج۲، ص۹۰

51

«چهار خصلت است که اگر در تو باشد، هر چه از دنیا از دستت برود مهم نیست: راستگویی، امانت‌داری، خوش‌خلقی، و پاکی در خوردن.»

رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وآله

منبع: الکافی، ج۲، ص۱۰۳

52

«زینت انسان به زبان اوست.»

مولا علی علیه‌السلام

منبع: نهج‌البلاغه، حکمت ۴۲

53

«پرهیزگاری، چراغ دل است.»

امام باقر علیه‌السلام

منبع: الکافی، ج۲، ص۶۰

54

«کسی که سخنش نرم باشد، محبتش واجب می‌شود.»

مولا علی علیه‌السلام

منبع: غررالحکم، حدیث ۸۲۷۹

55

«کسی که یک‌ساعت خفّتِ آموختن را نپذیرد، همیشه در خواری نادانی می‌ماند.»

امام صادق علیه‌السلام

منبع: تحف العقول، ص۳۵۷

56

«سکوت نشانه عقل است.»

مولا علی علیه‌السلام

منبع: نهج‌البلاغه، حکمت ۱۳۸

57

«شریف‌ترین افراد امت من، حاملان قرآن و شب‌زنده‌داران‌اند.»

رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وآله

منبع: کنز العمال، حدیث ۲۴۵۱۶

58

«کسی که زیاد شوخی کند، هیبتش کاسته می‌شود.»

مولا علی علیه‌السلام

منبع: غررالحکم، حدیث ۸۵۵۶

59

«خداوند نرمی و مدارا را در همه کارها دوست دارد.»

رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وآله

منبع: صحیح مسلم، حدیث ۲۵۹۳

60

«خداوند با چیزی بهتر از سکوت و رفتن به سوی خانه‌اش (مسجد) عبادت نشده است.»

امام باقر علیه‌السلام

منبع: الکافی، ج۲، ص۱۱۳

61

«فرزندان خود را بر سه چیز تربیت کنید: محبت پیامبرتان، محبت اهل بیت او، و تلاوت قرآن.»

رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وآله

منبع: مسند أحمد بن حنبل، ج۳، ص۳۷۴

62

«کسب روزی حلال، انسان را در دین‌داری یاری می‌دهد.»

امام صادق علیه‌السلام

منبع: الکافی، ج۵، ص۷۸

63

«خشم نگیر تا بهشت از آنِ تو شود.»

رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وآله

منبع: سنن ابن‌ماجه، حدیث ۴۱۸۶

64

«سخاوت آن است که بدون درخواست باشد، وگرنه اگر پس از درخواست باشد، حیایی همراه با بزرگواری است.»

مولا علی علیه‌السلام

منبع: نهج‌البلاغه، حکمت ۵۱

65

«شتاب‌زدگی موجب پشیمانی است.»

امام حسن علیه‌السلام

منبع: تحف العقول، ص۲۳۵

66

«کسی که خوش‌اخلاق باشد، راه‌ها بر او آسان می‌شود.»

مولا علی علیه‌السلام

منبع: غررالحکم، حدیث ۸۲۳۲

67

«سه چیز است که خداوند جز عزّت بر بنده نمی‌افزاید: گذشت از کسی که به او ظلم کرده، بخشش به کسی که او را محروم کرده، و ارتباط با کسی که با او قطع رابطه کرده.»

امام صادق علیه‌السلام

منبع: الکافی، ج۲، ص۱۰۷

68

«برترین فضیلت‌ها، دور داشتن انسان از پستی‌هاست.»

مولا علی علیه‌السلام

منبع: غررالحکم، حدیث ۵۲۳۵

69

«نیکی به زیاد نماز و روزه نیست؛ بلکه به فکر در کار خدا بودن و دوری از گناهان اوست.»

امام صادق علیه‌السلام

منبع: الکافی، ج۲، ص۸۱

70

«خشم، دل را فاسد می‌کند، حق را تضعیف می‌کند و شر را تحریک می‌کند.»

مولا علی علیه‌السلام

منبع: نهج‌البلاغه، حکمت ۲۵۵

71

«اخلاق نیک، گناهان را آب می‌کند همان‌گونه که خورشید یخ را آب می‌کند.»

رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وآله

منبع: کنز العمال، حدیث ۵۷۴۶

72

«خود را به اخلاق الهی بیارایید و چراغ‌های هدایت باشید.»

مولا علی علیه‌السلام

منبع: نهج‌البلاغه، خطبه ۱۷۵

73

«کامل‌ترین مؤمنان از نظر ایمان، خوش‌اخلاق‌ترین آن‌ها و مهربان‌ترینشان با خانواده‌اش است.»

امام باقر علیه‌السلام

منبع: الکافی، ج۲، ص۷۷

74

«سرآمد خرد پس از ایمان به خدا، دوستی و محبت با مردم است.»

مولا علی علیه‌السلام

منبع: غررالحکم، حدیث ۷۲۵۴

75

«به رکوع و سجود طولانی کسی نگاه نکنید، بلکه به صداقت گفتارش و درست‌کاری‌اش بنگرید.»

امام صادق علیه‌السلام

منبع: الکافی، ج۲، ص۱۰۴

76

«هر کس خشمش را نسبت به مردم فرو خورد، خداوند او را از شرّ مردم حفظ می‌کند.»

مولا علی علیه‌السلام

منبع: غررالحکم، حدیث ۸۵۷

77

«بردباری پیشه کن که ستون اصلی کارهاست.»

مولا علی علیه‌السلام

منبع: نهج‌البلاغه، نامه ۳۱

78

«همانا خداوند بندگانی دارد که برای برآوردن نیازهای مردم آن‌ها را ویژه قرار داده، مردم به آن‌ها پناه می‌آورند؛ اینان روز قیامت از عذاب الهی در امان‌اند.»

امام باقر علیه‌السلام

منبع: الکافی، ج۲، ص۱۹۶

بازگشت به فهرست احادیث