دعا و نیایش هر دو ارتباط انسان با خداوند هستند، اما از نظر معنایی و کاربرد، تفاوت‌هایی ظریف دارند:

دعا:

• معنای لغوی: درخواست، خواستن، صدا زدن.
• محتوا: اغلب همراه با بیان حاجات و نیازهاست؛ مانند درخواست روزی، شفا، بخشش، آرامش و…
• جهت‌گیری: بیشتر جنبۀ «طلب» و «خواسته» دارد.
• رسمیت: در دعا گاهی آداب خاصی رعایت می‌شود؛ مثل صلوات، حمد، دست‌بلندکردن و…

نیایش:

• معنای لغوی: سخن گفتن عاشقانه و صمیمی با خدا.
• محتوا: بیشتر شامل ستایش، شکر، تحسین، ابراز محبت و ارتباط عمیق روحی است.
• جهت‌گیری: جنبه‌ی «ارتباط» و «تجلی عشق الهی» دارد، نه فقط درخواست.
• رنگ شخصی‌تر: نیایش ممکن است حتی بدون بیان خواسته، صرفاً ابراز نیاز روحی و دلدادگی باشد.

به‌طور خلاصه: دعا یعنی خواستن از خدا؛ نیایش یعنی بودن با خدا.

منابع:
المحجة‌البيضاء، ج ۱ / فرهنگ‌نامه مفاهیم اسلامی / بحارالانوار، ج ۹۳